Kitapları Bırakıp “Sürekli Deneme”ye Kaçmak: Stratejik Bir Hamle mi, Yoksa Gizli Bir Konfor Alanı mı?

LGS hazırlık sürecinde, özellikle belli bir tempoyu yakalamış öğrencilerden şu cümleyi sıkça duyarız: “Hocam ben artık kitap çözmek istemiyorum, sadece deneme çözeceğim.”

Dışarıdan bakıldığında bu talep oldukça masum, hatta disiplinli görünür. Öğrenci sınav formatına odaklanmak istiyordur, değil mi? Ancak tecrübelerimiz gösteriyor ki bu istek, çoğu zaman çalışma stratejisinde kritik bir yol ayrımına işaret eder. Çünkü “sürekli deneme çözme isteği”, bazen doğru bir stratejik geçişken, bazen de öğrencinin farkında olmadan konfor alanına sığınma biçimidir.

Peki, çocuğunuzun (veya öğrencinizin) bu isteği hangisi? Gelin, bu mekanizmanın derinine inelim.

1. Deneme Neden Daha “Cazip” Gelir?

Öğrencilerin deneme çözmeyi soru bankasına tercih etmesinin altında yatan psikolojik sebep genellikle şudur: "Daha az canım yanacak."

• Soru Bankası Acımasızdır: Soru bankası bir konuyu "ıncık cıncık" işler. Aynı konunun her köşesinden, farklı tuzaklarla derinlemesine sorar. Doğal sonuç olarak yanlış sayısı artar ve öğrenci kendini yetersiz hisseder.
• Deneme Teselli Eder: Deneme konu konu derinleşmez, kapsamı geniştir. Yanlışlar farklı konulara dağıldığı için "Bugün çok kötüydüm" demek yerine, "Kısmet değilmiş" ya da "Dikkatim dağıldı" gibi bahaneler üretmek kolaylaşır.

Yani sürekli deneme isteği, çoğu zaman konu eksiğiyle ve o konunun zorluklarıyla yüzleşmekten kaçıştır.

2. Büyük Yanılgı: Kitap ve Deneme Alternatif Değildir

Bunu netleştirelim: Evde soru bankası çalışmak ile deneme çözmek birbirinin alternatifi değil; birbirini tamamlayan iki farklı disiplindir.

Soru Bankasının Görevi: “Kas Yapmak”

Soru bankası, sınavda hata payını azaltan temel kasları geliştirir.

• İşlem ve dikkat hatalarını azaltır.
• Adım adım düşünmeyi oturtur.
• Çeldiricileri fark etmeyi öğretir.

Birçok LGS sorusunda tuzak şudur: Sorunun ilk iki adımı sizi A şıkkına götürür, acele eden işaretler; oysa devamında cevap D’dir. Bu tuzaklardan korunmanın yolu, soru bankasındaki o titiz antrenmandır.

Denemenin Görevi: “Maç Oynamak”

Deneme ise antrenmanda (kitapta) geliştirdiğiniz kasları sahada kullanma yeridir.

• Zaman yönetimi,
• Soruyla inatlaşmama becerisi,
• Psikolojik dayanıklılık burada ölçülür.

Denemelerde bazı sorular puan için değil, sadece "odak çalmak" için oradadır (Biz buna 'yankesici soru' diyoruz). Kolay görünen ama asıl sorulardan zaman çalan bu tuzakları yönetmeyi denemede öğrenirsiniz.

3. Sadece Denemeye Yaslanmanın 3 Gizli Tuzağı

Sürekli deneme çözüp soru bankasını rafa kaldıran öğrencilerde şu üç sorunu gözlemliyoruz:

1. Çalışma Körlüğü (Kendi Labirentine Kapanmak): Öğrenci sürekli çözebildiği, rahat ettiği seviyedeki sorularla kendini tatmin eder. Zorlayan kaynaklar ve konunun "ters köşe" detayları devre dışı kalır. Sonuç: Yerinde sayan netler.
2. “Çeldirici Kası”nın Zayıflaması: Çeldiriciyi yakalamak doğuştan gelen bir yetenek değil, çalıştırılması gereken bir kastır. Sürekli genel denemelerle ilerleyen öğrencinin bu kası gevşer. Sınavda "Aslında biliyordum ama neden yanlış yaptım?" şaşkınlığı yaşanır.
3. “Orta İyi Olma” Konforu: Öğrenci ne çok kötü olur ne de en üst rekabete girer. Ailesine "çalışıyorum" görüntüsü verir ama asıl zorluğun, yani gelişimin olduğu alanın içine girmez.

4. En Pahalı Efsane: “Çok Soru Çözmek Başarı Getirir”

Bu, LGS sürecinin en büyük yalanlarından biridir. Eğer bu sınav sadece çok soru çözerek kazanılsaydı, ülkenin yarısı birinci olurdu. Rastgele çözülmüş, analizi yapılmamış yüzlerce soru; neden yapamadığınızı anladığınız tek bir sorudan daha değersizdir.

Amacınız "sayacı doldurmak" değil, nitelikli analiz yapmak olmalıdır.

5. Peki, Denemeye Ne Zaman ve Nasıl Geçilmeli?

Denemenin amacı puan görmek değil; strateji geliştirmek ve eksikleri nokta atışı tespit etmektir. İdeal döngü şöyledir:

1. Konular öğrenilir ve kitapla pekiştirilir.
2. Deneme ile eksikler görünür (Pusula görevi).
3. Tespit edilen eksik, tekrar kitap/konu çalışmasıyla yamalanır.
4. Sonra tekrar deneme…

Özellikle Mart ayından sonra branş denemeleri, Nisan-Mayıs aylarında ise genel denemeler artırılmalıdır. Ancak "yama yapmak" (konu eksiğini kitaptan kapatmak) hiç bitmemelidir.

6. Veliler İçin Mini Rehber: Doğru Soruları Sorun

Çocuğunuz "Sadece deneme çözeceğim" dediğinde tartışmaya girmeden şu 3 soruyu sorun:

1. “Son denemede hangi konularda hata yaptın?”
2. “Bu hatayı kapatmak için hangi kaynağa/kitaba dönüyorsun?”
3. “Bir sonraki denemede aynı hatayı yapmamak için planın ne?”

Eğer bu soruların cevabı yoksa, yapılan şey "çalışma" değil, bir kaçıştır.

Deneme Pusuladır, Motor Değil Deneme size yön gösterir (pusuladır); ama sizi hedefe taşıyan şey (motor), zor sorularla ve konu çalışmalarıyla yapılan nitelikli antrenmandır. LGS'de elenme sınav günü olmaz; aylar önce yanlış alışkanlıklarla başlar. Stratejinizi "konfor" üzerine değil, "gelişim" üzerine kurun.