🛑 Sınavda Hız Tuzağı: İşlem Hataları Bitmeden Neden “Yavaşlamalısın”?

Sınavdan çıkan çocuğun yüzü asık… Sonuçlar gelince tablo netleşiyor: “Evde yapıyor ama denemede basit işlem hatalarıyla puan gidiyor.”

Öğrenci de kendini en klasik savunmayla ifade ediyor: “Konuyu biliyorum ama sınavda dikkatim dağılıyor.”

Bu sahne LGS hazırlığında o kadar yaygın ki, sanki herkes aynı filmi farklı evlerde izliyor. Ancak burada küçük bir “zihin oyunu” var: Çoğu öğrenci ve veli, sorunu "dikkat eksikliği" gibi görüyor; çözümü de "daha hızlı çözmek" sanıyor. Oysa gerçek çoğu zaman tam tersi: Hızlanma isteği, işlem hatasını büyüten bir hız tuzağıdır.

İşlem hataları azalana kadar tek bir hedefiniz olmalı: Hız değil, doğruluk.

Gelin bu tuzağı 10 maddede detaylıca inceleyelim ve çözüm haritasını çıkaralım.

1. Sınav Sistemi Hızlıyı Değil, Doğruyu Ödüllendirir

LGS bir “hız yarışı” değil; doğru sayısı yarışıdır. Kimseye “Bu çocuk soruları 7 dakikada bitirdi” diye ekstra puan verilmez. Puanı belirleyen şey basittir: Doğru işaretledin mi, işaretlemedin mi?

Bu yüzden şunu açıkça söyleyelim:

• Çok işlem hatası yapan bir öğrenci “hızlanmaya” çalıştıkça, sadece hatayı daha hızlı yapar.
• Doğruluk oturmadan hız aramak, 300 km/h yapan arabayı freni tutmadan sürmeye benzer. Kontrolsüz güç, güç değildir.

Kural: Önce kontrol, sonra gaz.

2. “Küçük Hata” Diye Bir Şey Yoktur

Öğrencilerin en sık sığındığı liman: “Konuyu biliyordum ama işlem hatası yaptım.” Bu cümle aslında şunu itiraf eder: “Bilgim var ama sınav koşulunda o bilgiyi doğru sonuca dönüştüremiyorum.”

Sınavın gözünde iki hata türü de aynıdır:

1. Konuyu bilmediğin için yaptığın yanlış.
2. İşlem hatası yaptığın için yaptığın yanlış.

İkisi de 1 yanlıştır. Sınav acımasızdır; bahaneyi puana çevirmez.

3. Evde Çalışmak “Deneme Yapmak” Değildir

Evde ders çalışmayı mini deneme gibi görürseniz, gelişmek için en kıymetli fırsatı kaçırırsınız. Evdeki çalışmanın gerçek amacı “Minimal hatayla tamamlama becerisini” inşa etmektir. Yani ev, hızlanma yeri değil; hata yakalama laboratuvarıdır.

Kısacık bir karşılaştırma yapalım:

| Evde Çalışma | Deneme / Sınav | | --- | --- | | Amaç: İşlem ve dikkat hatasını azaltmak. | Amaç: Süreyi verimli kullanıp maksimum doğru yapmak. | | Yöntem: Cevabı bulsan bile diğer şıkları da işle; kas geliştir. | Yöntem: Evde oturmuş doğruluk sayesinde kısa yolları kullan. | | Odak: “Ben nerede hata yapıyorum?” | Odak: “Bu hızla kaç doğru çıkar?” |

Evde “B şıkkı”nı bulunca kalemi bırakmak, zihinsel kası geliştirmez. Denemede kısa yol kullanabilmek için önce evde tam adım, tam kontrol gerekir.

4. “Dikkat Eksikliği” Çoğu Zaman Bir İllüzyondur

Asıl sorun genellikle dikkat değil, strateji hatasıdır. Öğrenci sınav başında çok kolay sorular görünce psikolojik bir tuzağa düşer:

• “Bu soru bu kadar kolay olmamalı… Kesin bir bit yeniği var.” der ve 10 saniyelik soruya 2 dakika harcar.
• Sayfaları hızlı hızlı çevirip “Asıl zor sorular nerede?” diye panikler.
• Daha 5. soruda zihin yorulur, alarm moduna geçer.

Sonuç? Asıl seçici sorulara geldiğinde öğrenci %100 odakla değil, yorgun bir %60 odakla başlar. Ve “dikkatim dağıldı” dediği şeyin arkasından aslında yanlış başlangıç stratejisi çıkar. Sınav, sadece bilgi değil; aynı zamanda odak yönetimi oyunudur.

5. Çeldirici Fark Etme “Kası” Diye Bir Şey Var

Çeldirici yakalamak doğuştan gelen bir yetenek değil; alışkanlıkla büyüyen bir kastır (ve bu kas evde gelişir).

Klasik senaryoyu bilirsiniz: Öğrenci çok adımlı soruda ilk iki adımı yapar, ara bir sonuç bulur (mesela 8). Şıklarda 8’le başlayan bir seçenek görünce hemen “Yapıştırdım!” der. Ama o 8 sadece ara basamaktır; soru devamında başka bir işlem daha ister ve gerçek cevap bambaşkadır.

Kural Net: “Soruyu buldum diye şıkkı yapıştırma; sonra o da sana yapıştırır.” Bu kası geliştiren şey; evde sabırla tüm adımları tamamlama, şıkları bilinçli kontrol etme ve “hız” yerine “temiz çözüm” odaklı çalışmadır.

6. “Çalışma Körlüğü”: Gizli Tehlike

Özellikle iyi öğrencilerde görülen tehlikeli bir tuzak var: Çalışma Körlüğü. Öğrenci kendini iyi hissettiren kolay/orta kaynaklarda dolaşır. Evde sonuçlar “hep doğru” çıkar. Zihin şunu öğrenir: “Ben zaten yapıyorum.”

Sonra denemede seçici sorular gelir, çeldiriciler devreye girer ve öğrenci bir anda “Niye böyle oldu?” der. Bu tuzağı tek cümleyle özetleyelim: Konfor alanında doğrular artar; ama sınav performansı artmayabilir. Çözüm, zorluk seviyesini dengeli yükseltmek ve çeldirici kasını canlı tutmaktır.

7. İşlem Hatalarının Kökü 5 Temel Konuya Dayanır

İşlem hatası bazen “dikkat” gibi görünür ama çoğu zaman matematiksel altyapıdaki küçük boşluklar hızla birleşince patlar. En sık sorun çıkan 5 temel alan şunlardır:

1. Tam Sayılar
2. Rasyonel Sayılar
3. Üslü Sayılar
4. Oran-Orantı
5. Yüzdeler

Bu beşli sağlam değilse öğrenci, zor soruda değil; bazen en basit soruda bile hata yapar. Çünkü zihin “otomatik pilot” bulamaz.

8. Kalem Aklın Uzantısıdır

LGS matematikte “Kafadan yapıyorum” cümlesi, çoğu zaman işlem hatasının kardeşidir.

Kalemle yazmak:

• Adımları görünür yapar.
• Zihinsel yükü azaltır.
• Kontrolü kolaylaştırır.
• Hata yakalamayı hızlandırır.

Evet, yazmak hızı da artırır ama ondan önce doğruluğu artırır. Dijital çağdayız ama sınav kâğıt üstünde. Kalem, sınavın dilidir.

9. Kolay Sorular Isınmadır, Fazlası Zarardır

Kolay sorular hız kazanmak için iyi bir ısınmadır. Fakat sadece kolay çözmek; çeldirici kasını zayıflatır ve “Ben yapıyorum” yanılsamasını büyütür. Bu durum denemedeki seçici sorularda şok etkisi yaratır.

Doğru denge şudur: Isınma (Kolay) + Gelişim (Orta-Zor) + Çeldirici Avı (Seçici Sorular).

10. Altın Taktik: İki Kere Çözme Stratejisi

Hedefi yüksek, hızlı çözen öğrenciler için müthiş bir yöntem var: Denemede zaman kalıyorsa “yapamadıklarına bakmak” yerine, denemeyi baştan sona bir daha çözmek.

Amaç:

• İşlem hatalarını ayıklamak.
• İlk turdaki acele işaretlemeleri yakalamak.
• “Şık gördüm yapıştırdım” kazalarını temizlemek.

Bu, hızın “kontrol altına alınmış” hâlidir. Gerçek hız budur.

🚀 Velilere ve Öğrencilere Mini Uygulama Planı

İşlem hatalarını bitirmek için hemen bugünden uygulayabileceğiniz kısa ama etkili bir plan:

1. 1 Hafta Kuralı: İşlem hatası azalana kadar süreyi değil, temiz çözümü takip edin. Kronometreyi bir kenara bırakın.
2. Ev Çalışması Kuralı: “Şıkkı buldum” demek yok; adımı sonuna kadar tamamla, diğer şıkları kontrol et.
3. 5 Temel Konu Taraması: Tam sayılar, rasyonel sayılar, üslü sayılar, oran ve yüzde eksiklerini hızlıca tespit edip kapatın.
4. Kalem Şartı: Kafadan değil, yazarak çözülecek.
5. Deneme Sonu: Zaman kaldıysa boş boş durmak yok, ikinci tur çözüm yapılacak.

Doğru Çalış, Hız Zaten Gelecek

Unutmayın; Hız hedef değil, yan üründür.

Doğruluk alışkanlığa dönüştüğünde hız kendiliğinden gelir. Çünkü zihin artık panikle değil, otomatik pilotla çalışır. O noktada “hızlanmak” tehlike değil, büyük bir avantaj olur.

Sınavda asıl soru şu: Konfor alanında mı çalışıyorsun, yoksa gerçekten kendini zorluyor musun?

Bu sorunun cevabı, sınav günü puan tablosu olarak önüne düşecektir.